آبادان مرکز شهرستان آبادان، در جنوب غربی ایران و در استان خوزستان واقع است. این شهر مهم‌ترین شهر خوزستان پس از شهر اهواز است. این شهر همچنین دارای فرودگاه و بندر است و به دلیل داشتن پالایشگاه نفت و راهبردی بودن و هم مرزی با کشور عراق، از زمان جنگ جهانی دوم یکی از مهم‌ترین شهرهای خاورمیانه و ایران بوده ‌است. یکی از بزرگ‌ترین پالایشگاه‌های نفت جهان (پالایشگاه نفت آبادان) در این شهر قرار دارد. نفت از اغلب مناطق خوزستان با لوله به این شهر می‌رسد و پس از تصفیه به کلیه جهان صادر می‌شود. نزدیکترین شهر به آبادان، خرمشهر است که حدود ۱۵ کیلومتر با این شهر فاصله دارد.

 جمعیت شهر آبادان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۷۱۷٬۹۸۸ نفر ^[۱] و جمعیت نسبی در هر کیلومتر مربع ۱۷۱ نفر است.مناطق روستایی شامل(سلامات، حلفی(حلاف)، نصاری، عموری، بنی تمیم، مطرقی، عبودی، فرحانی، ثامری، سیامری، بچاری، معرفاوی، مطوری، عبادی، طرفی، ربیعی، حمودی، غانمی، دریس، عیدانی، بغلانی و...) و (دشتی، زنگنه، انگالی، انصاری، قنواتی، عبداللهی، قنوتی، اسلامی، دوقه چی، پارسی نژاد، حاجیان عجم، صالحی، تاج امیری، نیک نژاد، مهری، حسین زاده، محمدی، لاری، گله داری، شولی، لامردی، بهبهانی و....) و لر(بویراحمدی، چرومی، بهرکانی، عیمی ،، خرم آبادی، جاسمیان، منصوری، ارجانی، غریبی، لرستانی ٍ، گودرزی، روزبهانی و ... ). بیشتر مردم این شهر از آغاز ساخت پالایشگاه در این شهر از گوشه گوشه ایران و به ویژه از بخش‌های جنوبی، مرکزی و غربی کشور به این شهر کوچ کردند و با هم جامعه و فرهنگ این شهر را ساختند. این مهم در اوایل قرن بیستم اتفاق افتاد که از دههٔ نخست آن دهه با شکل گیری فعالیت‌های نفتی در منطقهٔ آبادان مهاجرت مردم از سرتاسر ایران به آن منطقه آغاز شد. تقریبا تمام اقوامی که به آبادان کوچ کردند مساجد و معابد و کلیساها و حسینیه‌هایی برای خود تدارک دیدند که بسیاری از آنان تا به امروز پابرجاست. مانند حسینیه و مساجد لاری‌ها، بلوچ‌ها، زنگویی‌ها، بوشهری‌ها، عرب‌ها، اصفهانیها، دوانیها، آذربایجانی‌ها، بهبهانیها و دیگران. بیشترین مردمانی که در شهر آبادان جاگیر شدند از شمال خوزستان و منطقه نفتی مسجدسلیمان بودند. با رونق بیشتر این شهر مردم در جستجوی کار از جاهای دورتر به این شهر آمدند. بیشتر ایشان از استان فارس، بوشهر و چهارمحال بختیاری بودند. از آمیزش این مردمان جامعه، لهجه آبادانی پدید آمد؛ چنانکه لهجه آبادانی آمیزه‌ای از لهجه‌های مردمان نقاط یاد شده است. اشغال ایران در جنگ دوم جهانی بر رونق و اهمیت این شهر استراتژیک افزود.در واقع عمده پیشرفت این شهر در دوره پهلویها و به ویژه دومین شاه این دودمان بود. با رویداد انقلاب اسلامی و پس از آن جنگ ایران و عراق این شهر رو به ویرانی نهاد و بسیاری از مردمش به شهرهای دیگر و به ویژه به بیرون از کشور کوچیدند و بیشتر آنان نیز دیگر بازنگشتند. روستاهای اطراف شهر 60 درصد عرب نشین و مابقی فارس و لر هستند و برخی از آنها پس از جنگ در شهر بویژه در کنارهٔ ساحلی بهمنشیر ساکن شده‌اند.

  محله‌های مشهور آبادان می‌توان به احمدآباد (آبادان)، امیری، کوی کارگر ( تانکی ۲)، بریم، بوارده (شمالی و جنوبی)، (اروسیه)، کوی لاله، هزاری‌ها، هلندی‌ها، اشاره کرد. کوی بهار، کوی قدس، کوی بهارستان، کوی گلستان، کوی ذوالفقاری، کوی ملت، کوی بهمن، کوی ولی‌عصر، تانک فارم، جمشیدآباد، سرویس قنواتی، هلال بریم، و ۷۰۰ دستگاه از دیگر محله‌ها و کوی‌های این شهر هستند.^[۱۰] جزیره شادمانی در رود بهمنشیر و جزیره ارگ در اروندرود نیز از جزیره‌های کوچک درون این شهر هستن

 اماکن تفریحی، تاریخی و زیارتی آبادان

مسجد رنگونیها	این مسجد هنگام ساختن پالایشگاه و توسط کارگران خارجی که اکثراً از مسلمانان اهل رانگون (پایتخت برمه ) بوده‌اند، ساخته شده‌است.با توجه به روایات مختلف، این مکان در ابتدا عبادتگاه سیک‌ها بوده و بعد از آن بکلی تخریب و بر روی آن مسجد رنگونیها ساخته شده‌است
میدان فرهنگ (الفی)	میدان فرهنگ از دیرباز محل تجمع فرهنگیان شهر بوده
سینما نفت	از جمله بناهای فرهنگی تاریخی آبادان است که خاطرات زیادی در اذهان مردم این شهر بجا گذاشته، طراحی کلی این ساختمان تداعی کننده هیبت یک شیر نشسته‌است که از قدیم این بنا را به نگهبان شهر آبادان معروف کرده‌است
موزه هنرهای معاصر	موزه هنرهای معاصر آبادان در قسمت شمال شهر واقع در پارک ایثاگران قرار دارد
موزه آبادان	این موزه در سال ۱۳۲۸ با الهام از معماری سنتی ایران شاخته شده‌است و دارای گنبدی به ارتفاع ۵/۲۲ متر می‌باشد که متأثر از گنبد دانیال نبی در شوش می‌باشد
منازل محله بریم
مدرسه مهرگان
مدرسه رازی
مجموعه ساختمانهای انکس	منطقه انکس آبادان مربوط به دوره پهلوی اول است و در آبادان، منطقه انکس واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۳ فروردین ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۱۹۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
قبرستان انگلیسی ها
خانه بچاری	خانه بچاری مربوط به دوره پهلوی دوم است و در آبادان، خیابان دبستان، روبروی سینما نفت واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۹۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پالایشگاه ابادان
بقای سینما رکس
برج آب شماره یک دو	برج آب ۱ مربوط به دوره پهلوی اول است و در آبادان، میدان بوارده شمالی واقع شده و این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۳۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. برج آب ۲ مربوط به دوره پهلوی است و در آبادان، بربم، بعد ازدبستان غیرانتفاعی واقع شده و این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۳۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
آرامگاه سید محمد ابوتامه
آرامگاه سید احمد
قدمگاه خضر نبی
یادمان تند گویان
یادمان والفجر ۸
کلیسا ارامنه
آرامگاه سید عباس
تانک فارم
حمام جرمن (گرمن = گرمه)
سقاخانه خیابان مدرسه
سقاخانه خیابان اروسیه
گورستان یهودیان
رستوران پاکستانی‌ها
چاه آب امیرالمومنین
کلیسای سورپ کاراپت
حوزه علمیه قائمیه
حوزه علمیه آبادان
مسجد بلوچها .	مسجد جامع بلوچهای آبادان مربوط به اواخر دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی است و در آبادان، خیابان انوری، پشت حسینیه جهرمیها واقع شده و این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۳۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
حسینیه بختیاری ها
مرقد سید ابوورده
مرقد سید ابوالحسن
پل فاو (بعثت)
خانه شکرچیان	خانه شکرچیان مربوط به دوره پهلوی دوم است و در آبادان، خیابان امیری، پشت ساختمان هتل جم واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۲۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
قبرستان ارامنه	قبرستان ارامنه مربوط به دوره پهلوی اول است و در آبادان، روبروی تانک فارم، بعد از بیمارستان ۱۷ شهریور واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۰۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
سینما نفت	ساختمان سینما نفت پیش از جنگ جهانی دوم آغاز و با نام سینما تاج در سال 1323 گشایش یافت. این سینما که نمای آجر قرمز دارد در آبادان، محله بوارده جنوبی واقع شده و در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۰۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱] سينما تاج با 1178 نفر گنجايش، تا مدت هاي طولاني فقط در انحصار رؤسا و كاركنان شركت قرار داشت . در سال های پیش از اانقلاب ۱۳۵۷ این سینما محل برگزاری کنسرت ها و برنامه های فرهنگی بوده است
مجموعه بناهایی محدوده پالایشگاه	مجموعه بناهایی محدوده پالایشگاه مربوط به اواخر دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی است و در آبادان، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۵۰۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
پل بهمنشیرآبادان ایستگاه هفت	پل بهمنشیرآبادان ایستگاه هفت مربوط به دوره پهلوی اول است و در آبادان، میدان ایستگاه نفت واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۵۰۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
بیمارستان هفده شهریور	بیمارستان هفده شهریور مربوط به دوره پهلوی است و در آبادان، ابتدای جاده خسروآباد، روبروی مخازن صنعت نفت واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۲۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
بیمارستان امام خمینی	بیمارستان امام خمینی (ره) مربوط به دوره پهلوی است و در آبادان، خیابان شهید منتظری واقع شده و این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۳۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
دبستان آزادی (رهنما)	دبستان آزادی (رهنما) مربوط به اواخر دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی است و در آبادان، خیابان جمشید آباد، منطقه نیروی دریایی واقع شده و این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۳۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
دبستان فرهنگ	دبستان فرهنگ مربوط به دوره پهلوی است و در آبادان، خیابان ۱۰ احمد آباد، نرسیده به فلکه کارون واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۹۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
دبستان نسل انقلاب	دبستان نسل انقلاب مربوط به دوره پهلوی اول است و در آبادان، خیابان امام خمینی، کوچه پرویزی واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۲۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
دبستان ۱۵ خرداد	دبستان۱۵ خرداد مربوط به دوره پهلوی اول است و در آبادان، خیابان دبستان، پشت دادگستری واقع شده و این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۳۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
ساختمان آتش نشانی پالایشگاه آبادان	ساختمان آتش نشانی پالایشگاه آبادان مربوط به اواخر دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی است و در آبادان، سیکلین، روبروی راهنمایی و رانندگی واقع شده و این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۳۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
کلیسای ارامنهٔ آبادان	کلیسای ارامنهٔ آبادان بنایی مربوط به دوره پهلوی است و در آبادان، ابتدای خیابان زند، جنب مسجد بهبهانی‌ها واقع شده‌است. این اثر در ۹ اردبیهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۳۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
دانشکده نفت	دانشکده نفت مربوط به دوره پهلوی است و در آبادان، ابتدای بوارده شمالی، پشت ساختمان موزده واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۰۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

موزه آبادان یکی از موزه‌های قدیمی ایران است این موزه در سال ۱۳۳۸ با مجموعه آثاری از دوره ما قبل تاریخی، تاریخی و آثاری‌از دوره‌های متاخر تا دوره قاجاریه و نیز آثاری از هنرمندان کارگاه‌های هنرهای سنتی افتتاح شد. در بر پایی این موزه علی هانیبال مساعدت بسیار نمود. ساختمان موزه با الهام از معماری سنتی ایران شکل گرفت.

این ساختمان دارای گنبدی به ارتفاع ۵/۲۲ متر است که متاثر از گنبد مقبره دانیال نبی شوش است. بنای موزه دارای یک طبقه‌است. این بنا در آغاز دارای چهار تالار برای نمایش مجموعه آثار باستان‌شناسی، مردم‌شناسی، و هنرهای ملی بود.

با شروع جنگ ایران و عراق تصمیم گرفته شد تا برای نجات آثار موزه، مجموعه آثار جمع‌آوری‏ و به جای امن برده شود. بدین ترتیب این آثار از گزند بمباران‌ها در امان ماند. بعد از پایان جنگ موزه مدت‌ها در دست مرمت بود.

با پایان کار مرمت، موزه بار دیگر حیات دوباره خود را در سال ۱۳۸۲ آغاز خواهد نمود. دراین دوره جدید حیات موزه، آثار به امانت برده شده موزه بار دیگر به خانه خود باز گردانده شده‌است.

موزه آبادان دارای یک تالار اصلی و دو تالار جنبی است. تالار اصلی؛ محل نمایش آثاردایمی موزه از جمله آثار به دست آمده از شوش (هزاره اول ق. م) و آثار دوره صفوی و قاجاری‌است. آثار مردم‌شناسی و نیز هنرهای سنتی در این مجموعه قرار دارد. یکی از تالارهای جنبی‌موزه به تالار نمایشگاههای موقت اختصاص داده شده‌است و تالار جنبی دیگر را کتابخانه وسالن اجتماعات تشکیل می‌دهد.

برخی از آثار موزه عبارتند از: بت‌های مفرغی، سرگرزه‌ها، دهانه‌های اسب، مجسمه‌حیوانات (ایلام و لرستان) و ظرف کروی لوله‌دار خاکستری رنگ ساخته شده به شیوه چرخ‌ساز، نیم تنه یک زن ساخته شده از سفال به رنگ آجری، تنگ لوله‌دار با کف ساده ساخته شده به‌شیوه چرخ ساز که از شوش به دست آمده‌است و... از جمله آثار این موزه هستند

 http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86

مسجد رنگونیها در خیابان امام و در ابتدای جاده آبادان خرمشهر روبروی انبار پخش دارو شرکت نفت و در کنار رودخانه اروندواقع شده است. با توجه به روایات مختلف این مکان در ابتدا عبادتگاه سیکها بوده و بعد از آن بکلی تخریب و بر روی آن مسجد رنگونیها ساخته شده است. این مسجد هنگام ساختن پالایشگاه توسط کارگران خارجی که اکثراً از مسلمانان اصل رنگون پایتخت کشور برمه(میانمار) و هند و پاکستان بوده ،ساخته شده است. کلیـه هزینه های تعمیراتی و همچنین هزینه های آب،برق تلفن و سایر هزینه ها را پالایشگاه آبادان عهده دار بوده است.متولی مسجد در ابتدا "شیخ عبدالرشید مندل"و امام جماعت آن "شیخ قادری"اهل هندوستان و بعد "حاج ملا شعبان هندوستانی"و سپس آقای نگونی و آخرین امام جماعت "محمد اسلام راجا"بوده است. این مسجد با هزینه در نظر گرفته شده در سال 1385 به بهره برداری رسید. از بازماندگان آخریـن امـام جماعــت ایـن مسجد یعنی محمد اسلام راجا هم اکنون نوادگان وی در شهر آبادان ساکن بوده و صاحب رستوران پاکستانی می باشند.

 دبیرستان رازی دبیرستانی قدیمی (افتتاح در ۱۳۱۶) در آبادان است که از نمادهای فرهنگی آبادان به شمار می‌آیداین دبیرستان که هم‌اکنون در حال بازسازی‌ست در منطقه سیکلین و در نزدیکی فلکه مجسمه واقع شده‌است.

دبیرستان رازی در دهه ۱۳۳۰ از مراکز فعالیت‌های سیاسی دانش‌آموزی بوده است

هنوز هم می توان در کلاس ها و راهروهای این دبیرستان   هوایی  را  استشمام  کرد  که یادآور گذشته ی باشکوه نه  چندان دور این شهراست . دبیرستان رازی با سبک و سیاق خاص معماری آن  می تواند  برای  همیشه الگوی معماری مدارس ما باشد . الگویی که در آن همه گونه امکانات آموزشی . اداری . رفاهی و فضاهای مناسب با آموزشگاه تدارک دیده شده است . شاید به  همین دلیل سازمان میراث فرهنگی این دبیرستان را به عنوان یک اثرارزشمند  فرهنگی ثبت نموده است

دبیرستان رازی یک نقشه ی معماری خاص دارد . درآن علاوه برتمام امکانات آموزشی ، منازل مسکونی کارکنان و مدیر آموزشگاه  نیز  طراحی شده و گرداگرد ساختمان اصلی  فضاهای باز بسیار مناسبی  برای استراحت  و  ورزش دانش آموزان  پیش بینی شده است.

دبیرستان رازی یکی از بزرگترین کتابخانه ها را در میان آموزشگاههای استان خوزستان نیز دارا بوده است که این کتابخانه در سال 1342 در این دبیرستان تاسیس شد كه شامل چند هزار جلد كتاب فارسي و انگليسي بود.

 

آبادان شهر خدا	http://www.obodan.com/
فتو آبادان	http://abadanphotoblog.blogfa.com/
قوم از یاد رفته	http://www.sobbiblog.com/
خاطرات جوان قدیم آبادن	http://yadehezariha.blogfa.com/
آبادان شهر خاطره ها	http://abadan-ahmadabadi.blogfa.com/
	http://abadan-ahmadabadi.blogfa.com/
آبادانی ها	http://abadaniha.blogfa.com/
با شهیدان	http://bashahidan.blogfa.com/
اهل آبادان	http://ahleabadan.blogfa.com/
آبادان من	http://www.abadaniran.blogfa.com/